روایت مسئول بخش چاپ هنرستان امام صادق(ع) از شرایط آموزش چاپ
صنعت چاپ ایران سالهاست با چالش کمبود نیروی انسانی متخصص دستوپنجه نرم میکند؛ مسئلهای که ریشههای آن را باید در نظام آموزش، نحوه معرفی رشته چاپ به دانشآموزان، تعداد محدود مراکز آموزشی و فاصله میان نیازهای صنعت و فرآیند تربیت نیروی انسانی جستوجو کرد.
برای بررسی وضعیت آموزش چاپ در کشور، چالشهای پیشروی هنرستانهای تخصصی و میزان انطباق آموزشهای موجود با نیازهای بازار کار، با علیرضا عظیمیان، مسئول بخش چاپ هنرستان امام صادق(ع) و کارشناس رسمی دادگستری در حوزه چاپ، به گفتوگو نشستیم. وی در این گفتوگو ضمن تشریح وضعیت آموزش چاپ در کشور، بر ضرورت همکاری نزدیکتر میان آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اتحادیهها و فعالان صنعت برای تربیت نیروهای متخصص و پاسخگویی به نیازهای روزافزون این صنعت تأکید کرد.
علیرضا عظیمیان، مسئول بخش چاپ هنرستان امام صادق(ع) و کارشناس رسمی دادگستری در حوزه چاپ، درباره وضعیت آموزش در صنعت چاپ و نشر کشور در گفت و گو با چاپ و نشر گفت: آموزش رشته چاپ در گذشته در آموزشوپرورش بیشتر به صورت عرضهمحور انجام میشد، اما در سالهای اخیر سیاستها به سمت تقاضامحور شدن حرکت کرده است و قرار است با توجه به نیاز و درخواست متولی این حوزه، یعنی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، برنامههای آموزشی نیز متناسب با نیاز صنعت دنبال شود.
وی افزود: در گذشته ارگانهای مختلف مرتبط با صنعت چاپ هرکدام به صورت جداگانه عمل میکردند و هماهنگی مشخصی میان آنها وجود نداشت. آموزشوپرورش برنامههای آموزشی خود را اجرا میکرد، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز فعالیتهای جداگانهای داشت و فعالان صنعت و اتحادیهها هم ارتباط چندانی با بخش آموزش برقرار نمیکردند. همین موضوع باعث شد صنعت چاپ در سالهای اخیر با بحران کمبود نیروی انسانی مواجه شود.
عظیمیان با اشاره به سابقه آموزش چاپ در کشور گفت: هنرستان امام صادق(ع) از سال ۱۳۴۲ با همت زندهیاد مهندس بیژن درویش آموزش رشته چاپ را آغاز کرد و اکنون بیش از شش دهه سابقه در این زمینه دارد. با این حال، با وجود چنین پیشینهای هنوز بسیاری از فعالان صنعت نیز از ظرفیتهای آموزشی این هنرستان آگاهی کافی ندارند. البته در چند سال اخیر با همکاری برخی اتحادیهها و فعالان صنعت چاپ، توجه بیشتری به این حوزه جلب شده است.
وی درباره نیازسنجی آموزشی در رشته چاپ اظهار کرد: در نظام آموزشی جدید که از سال ۱۳۹۴ اجرا شد، برای همه رشتههای هنرستانی نیازسنجیهایی انجام شد. در این فرآیند مشخص شد که یکی از دلایل بیکاری در کشور، نبود مهارتهای عملی در میان فارغالتحصیلان است. به همین دلیل مشاغل مختلف بر اساس استانداردهای بینالمللی دستهبندی شد و هر رشته باید حدود ۳۰ شغل مرتبط را برای آموزش در سه پایه تحصیلی انتخاب میکرد.
ادامه داد: در رشته چاپ نیز با برگزاری نشستهایی با حضور مدیران، سرپرستان و فعالان شاخههای مختلف صنعت مانند چاپ افست، فلکسوگرافی، روتوگراور، اسکرین، پدپرینتر، چاپ دیجیتال، رشتههای پیش از چاپ و پس از چاپ و مشاغل مرتبط بررسی و نهایی شد و کتابهای درسی نیز بر همان اساس تدوین شد تا آموزشهای نظری و عملی بر پایه نیاز واقعی صنعت شکل بگیرد.
عظیمیان با اشاره به میزان پاسخگویی این برنامهها به نیاز صنعت گفت: برنامهریزی آموزشی یک بخش ماجراست و اجرای درست آن بخش دیگر. حتی یک برنامه قوی اگر با نیروی انسانی ضعیف اجرا شود ممکن است به نتیجه مطلوب نرسد. از سوی دیگر، در کشور ما هنرستانهایی که رشته چاپ را ارائه میدهند بسیار محدود هستند و در حال حاضر میتوان گفت تعداد آنها در سطح کشور از انگشتان یک دست هم کمتر است.
مسئول بخش چاپ هنرستان امام صادق(ع) افزود: در حال حاضر هنرستان امام صادق(ع) تهران، هنرستان سروش اصفهان و هنرستان شهید آقاسی مشهد از مراکز فعال آموزش چاپ هستند که عمدتاً با تلاش دبیران و اساتید این حوزه سرپا ماندهاند. رشته چاپ به دلیل هزینهبر بودن تجهیزات و مواد مصرفی، نیازمند حمایت بیشتری است و همین مسئله باعث شده در برخی شهرها این رشته تعطیل شود.
عظیمیان یکی از مشکلات جدی در جذب هنرجو را نگاه فرهنگی جامعه دانست و گفت: در جامعه ما هنوز این تصور وجود دارد که دانشآموزان قوی باید به رشتههای ریاضی و تجربی بروند و هنرستانها گزینههای بعدی محسوب میشوند. این نگاه باعث شده است تا رشتههای فنی از جمله چاپ کمتر مورد توجه قرار بگیرند. علاوه بر این، بسیاری از مشاوران مدارس نیز شناخت دقیقی از این رشته ندارند و نمیتوانند آن را به درستی به دانشآموزان معرفی کنند.
وی افزود: نسل جدید نیز کمتر به سمت کارهای سخت و فنی تمایل دارد و بیشتر به رشتههایی مانند رایانه و فناوری اطلاعات علاقه نشان میدهد. بنابراین لازم است برای جذب هنرجویان علاقهمند، برنامهریزی و معرفی دقیقتری انجام شود.
عظیمیان درباره عوامل مؤثر در مدیریت آموزش صنعت چاپ گفت: متولی اصلی این حوزه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است، اما آموزشوپرورش و همچنین فعالان صنعت و چاپخانهها نیز نقش مهمی دارند. برای تأمین نیروی انسانی مورد نیاز صنعت، این سه بخش باید به صورت هماهنگ عمل کنند و برنامههای مشترکی تدوین کنند.
مسئول بخش چاپ هنرستان امام صادق(ع) افزود: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سالهای اخیر برنامههایی برای توسعه آموزش چاپ در هنرستانهای هنرهای زیبا و ایجاد شاخههایی مانند چاپ بستهبندی، چاپ تبلیغات و چاپ نشر و مطبوعات را در نظر گرفته است که امیدواریم با بررسی دقیق نیازهای صنعت رفع شود.
عظیمیان درباره وضعیت آموزشی هنرستان امام صادق(ع) گفت: در آموزشوپرورش آموزشها بیشتر کتابمحور است و بر اساس کتابهای درسی انجام میشود. در رشته چاپ نیز کتابها بر اساس مشاغل تعریفشده در صنعت تدوین شدهاند اما در برخی موارد با مشکلاتی روبهرو هستیم؛ برای مثال برخی دروس مهم مانند محاسبات در مقطعی از برنامه درسی حذف شد که این موضوع میتواند در کیفیت آموزش تأثیرگذار باشد.
وی ادامه داد: کمبود نیروی انسانی متخصص از دیگر مشکلات این رشته است. در حال حاضر در هنرستان امام صادق(ع) تنها سه معلم رسمی در حوزه چاپ فعالیت میکنند، در حالی که تربیت نیروی متخصص در این رشته زمانبر است. همچنین هزینه بالای مواد مصرفی نیز یکی دیگر از چالشهای آموزش عملی به شمار میرود که در برخی موارد با کمک فعالان صنعت تأمین میشود.
عظیمیان افزود: با وجود اینکه کارگاه چاپ این هنرستان از نظر امکانات یکی از مجهزترین کارگاههای آموزشی کشور و حتی منطقه محسوب میشود، اما مشکل اصلی ما ورودی دانشآموزان است. بسیاری از هنرجویانی که به این رشته میآیند شناخت و انگیزه کافی ندارند و همین موضوع روند آموزش را دشوار میکند.
مسئول بخش چاپ هنرستان امام صادق(ع) درباره آمار جذب هنرجویان گفت: در هر سال تحصیلی حدود ۲۳ تا ۲۴ هنرجو در رشته چاپ پذیرش میشوند که معمولاً حدود ۱۸ نفر از آنها فارغالتحصیل میشوند. با توجه به تفاهمنامههایی که با اتحادیهها و چاپخانهها منعقد کردهایم، هنرجویان در قالب کارآموزی به صورت هدفمند وارد محیطهای کاری میشوند. در حال حاضر میتوان گفت حدود ۸۰ درصد از فارغالتحصیلان این رشته وارد صنعت چاپ میشوند و برخی از آنها حتی پیش از دریافت مدرک نیز در چاپخانهها مشغول به کار میشوند.
بیشتر بخوانید: معرفی رشته چاپ هنرستان امام صادق به روایت علیرضا عظیمیان
عظیمیان در پایان تأکید کرد: با توجه به نیاز بالای صنعت چاپ به نیروی متخصص، لازم است برنامههای کلان و هماهنگی میان نهادهای مختلف شکل بگیرد. جذب سالانه تعداد محدودی هنرجو نمیتواند پاسخگوی نیاز گسترده این صنعت باشد و باید با مشارکت دولت، اتحادیهها و فعالان صنعت، راهکارهای مؤثرتری برای توسعه آموزش در این حوزه تدوین شود.
